«فعالیت مدنی» چیست؟

مدتی بود که اصطلاحات فعالیت مدنی، جامعۀ مدنی، آزادی مدنی و… را می‌شنیدم، ولی خب نمی‌دانستم معنی آن‌ها دقیقاً چیست. امروز تصمیم گرفتم که سراغ آن‌ها بروم و بیشتر درباره‌شان بدانم و درنهایت یافته‌های خودم را با شما هم به اشتراک بگذارم.

«مبارزات مدنی» یا «نافرمانی مدنی» (Conformity) به بیان ساده یعنی: «روشی برای اعتراض بدون خشونت به سیاست‌های یک حکومت». البته در بعضی دیکشنری‌ها هم عبارت «حقوق مدنی» را ترجمۀ لاتین Ius Civis به‌معنی حقوق یک شهروند می‌دانند.

سایت Dictionary، جامعۀ مدنی را با دو عنوان بیان می‌کند:

  1. مجموع سازمان‌ها و مؤسسات غیردولتی که حقوق و تمایلات شهروندان را آشکار می‌کنند؛
  2. اشخاص و سازمان‌هایی که در جامعه مستقل از دولت هستند.

دیکشنری انگلیسی Collins بر این باور است که این واژه گاهی در مفاهیم عمومی‌تر عناصری همچون آزادی بیان، قوۀ قضائیۀ مستقل و… که جامعۀ دموکراتیک (مردم‌سالار) را تشکیل می‌دهد.

واژۀ جامعۀ مدنی (به انگلیسی) در کاربرد امروزی معانی مختلفی دارد. گاهی شامل خانواده و محیط خصوصی می‌شود و به‌عنوان «بخش سوم» جامعه، مجزا از دولت و تجارت و گاهی هم کل جامعه به شمار می‌رود. در BBC می‌توانید توضیحات کامل‌تری را دربارۀ آن بخوانید. همچنین می‌توانید کتاب The Political Paul: Democracy and Kingship in Paul’s Thought را از آمازون خریداری و مطالعه کنید.

پیدایش فعالیت مدنی

این روش در جنبشی به رهبری ماهاتما گاندی برای استقلال هند از امپراتوری بریتانیا استفاده شد. همچنین در جنبش ضدنژادپرستی در آفریقای جنوبی، جنبش حقوق مدنی آمریکا و جنبش‌های صلح‌طلب به کار گرفته شده ‌است. در این روش با بی‌اعتنایی به قوانین حکومتی، سعی در تضعیف قابلیت اجرای قانون می‌شود که یکی از پایه‌های مهم‌ قدرت هر حکومتی است.

تصویر چهرۀ ماهاتما گاندی

جامعۀ مدنی

جامعۀ مدنی عموماً از افرادی تشکیل شده که ارزش‌های عموماً پذیرفته‌شده توسط جامعه و روش‌های رسمی برای تحقق خواسته‌های جامعه را قبول ندارند و موفقیت یا عدم موفقیت در رسیدن به خواسته‌هایشان تأثیری در پذیرش اجتماعیشان ندارد. فعالیت مدنی در بیشتر موارد با پذیرش تمام هنجارها همراه است. فعالیت مدنی می‌تواند از طرف یک فرد یا یک گروه اجتماعی باشد. ترس از مجازات، احساس محرومیت یا درونی‌شدن ارزش‌ها از عواملی است که باعث افزایش میزان فعالیت مدنی در افراد یا گروه‌ها می‌شود.

نهاد مدنی

نهاد مدنی به نهادهایی گفته می‌شود که در راستای توسعۀ سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در یک کشور فعالیت می‌کنند. مشخصۀ اصلی نهادهای مدنی، غیردولتی‌بودن آن‌ها و عدم‌وابستگی تشکیلاتی و مالی به حاکمیت سیاسی و ارگان‌های دولتی کشور است.

آزادی مدنی

آزادی‌های مدنی به آزادی‌هایی گفته می‌شود که برای هر شخص، حقوقی همچون آزادی از بردگی، کار اجباری، شکنجه یا مرگ را فراهم می‌کند. قضاوت آزادانه، حق دفاع از خود، آزادی بیان، گرایش دینی و ازدواج آزادانه نمونه‌های دیگری از آزادی‌های مدنی هستند.

دین مدنی

دین مدنی مفهومی است که اولین‌بار ژان ژاک روسو برای اشاره به بنیادهای اخلاقی و معنوی ضروری برای هر جامعۀ مدرن به کار برد. تحقیق و بررسی دربارۀ نظریۀ دین مدنی را در پایگاه اطلاع رسانی حوزه بخوانید.

تصویر چهرۀ ژان ژاک روسو

فعالیت مدنی در ایران

در ایران برخی گروه‌های اپوزیسیون جمهوری اسلامی ایران، مردم ایران را به نافرمانی مدنی تشویق می‌کنند. از جملۀ آن‌ها می‌توان به تشویق به کنارگذاشتن حجاب، خواندن سرود «ای ایران» به‌جای سرود ملی ایران، حمل پرچم‌هایی بدون آرم جمهوری اسلامی، ایجاد ترافیک در شهرها، امتناع از همکاری برای دریافت اوراق شناسایی، مشارکت‌نکردن در انتخابات، خروج سرمایه‌ها و پس‌اندازها از بانک‌ها اشاره کرد.

نهادهای مدنی را می‌توان به دو دستۀ «احزاب» و «انجمن‌های صنفی» دسته‌بندی کرد. مطابق با اصل بیست و ششم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران فعالیت احزاب و انجمن‌های صنفی در چارچوب قانون آزاد است.

اصل بیست‌وششم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران می‌گوید:

احزاب، جمعیت‌ها، انجمن‌های سیاسی و صنفی و انجمن‌های اسلامی یا اقلیت‌های دینی شناخته‌شده آزادند؛ مشروط بر اینکه اصول استقلال، آزادی، وحدت ملی، موازین اسلامی و اساس ج.ا را نقض نکنند. هیچ‌کس را نمی‌توان از شرکت در آن‌ها منع کرد یا به شرکت در یکی از آن‌ها مجبور ساخت.

در آخر…

قبل ‌از اینکه پیشنهادی بدهم، خواستم بگویم که این موضوع قطعاً خیلی جای کار دارد و آدم متخصص آن هم خیلی عمیق‌تر از من می‌تواند درباره‌اش صحبت کند و بنویسد. هدف من از جمع‌آوری این اطلاعات و اشتراک‌گذاریش با شما آشنایی بیشتر با این مفهوم بود. اما در آخر پیشنهاد می‌کنم نوشتۀ عبدالعلی کوهی با عنوان «جامعۀ مدنی چیست؟» را در مجما (مؤسسۀ مجتمع جامعۀ مدنی افغانستان) حتماً بخوانید. کوتاه هم هست. عبدالعلی کوهی، نویسنده، استاد دانشگاه و سیاست‌مدار افغانستانی است. این دو صفحه در فیس‌بوک به اسم ایشان است؛ ولی خیلی وقت هست که جفت آن هم آپدیت نشده! (صفحۀ اول، صفحۀ دوم)

تصویر چهرۀ عبدالعلی کوهی

شاید برایتان جالب باشد که بدانید «آپارتاید» چیست؟

1)Common Knowledge

2)JSTOR

3)Perseus

4)Rajya Sabha

5)The National Archives

6)BBC

7)پندار نو

8)مجله تبسم

9)ویکی‌پدیا

10)دیکشنری آبادیس

11)ایرنا

12)انسان دوستی

13)جامعه غور

پیوند کوتاه: https://www.nima.today/Xorpu

منابع   [ + ]

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *