پست مهمان

چگونه دیگران را به رعایت کپی‌رایت در شبکه‌های اجتماعی ترغیب کنیم؟

به قلمِ مهدی فیروزی

چه کنیم که دیگران از نوشته‌ها، عکس‌ها و فیلم‌هایی که در صفحۀ اجتماعی یا بلاگ خودمان منتشر می‌کنیم، در صفحۀ اجتماعی، بلاگ یا سایت خودشان استفاده نکنند؟ آیا ما هم می‌توانیم از قوانین بین‌المللی بازدارنده یا جزایی علیه رعایت‌نکردن حق نشر استفاده کنیم؟ چه راهکارهای دیگری برای ترغیب به رعایت کپی‌رایت (Copyright) در توییتر، اینستاگرام و سایر شبکه‌های اجتماعی وجود دارند؟

اینجا قصد ندارم به توضیح کپی‌رایت از پایه بپردازم، یا با جادادن عبارت‌های به‌اصطلاح کلیدی و ساختن جمله‌های بی‌سروته، شما را از گوگل به این صفحه بکشانم. این نوشته تلاش صادقانه‌ای برای پاسخ به پرسش‌هایی دربارۀ کپی‌رایت در اینستاگرام و سایر شبکه‌های اجتماعی است که حداقل ذهن خودم را درگیر کرده‌اند. اگر شما هم چنین پرسش‌هایی دارید، این نوشته را تا انتها بخوانید.

خیال خام کپی‌رایت در اینستاگرام و شبکه‌های اجتماعی

براساس گمانه‌زنی‌ها، بیش از یک میلیارد حساب کاربری روی اینستاگرام وجود دارد که به‌صورت ماهیانه فعالیت دارند؛ از این تعداد، بیش از ۵۰۰میلیون حساب کاربری به‌صورت روزانه از قابلیت استوری اینستاگرام استفاده می‌کنند که به‌خاطر شکل تماشای استوری، می‌توان آن‌ها را کاربرهای فعال اینستاگرام دانست.

دربارۀ تعداد پست‌های اینستاگرامی در روز، آمار رسمی و به‌روزی نداریم. یکی از آخرین آمارها مربوط به سال ۲۰۱۶ است که تخمین می‌زند روزانه بیش از ۹۵میلیون پست روی اینستاگرام فرستاده می‌شود. البته مسلماً از آن سال تا امروز، این تعداد پست، رشد قابل ‌توجهی داشته است. اما هیچ آماری از تعداد پست‌هایی که کپی می‌شوند وجود ندارد.

در گوشه‌ای از دنیا عکسی روی اینستاگرام منتشر شده و در چشم‌برهم‌زدنی، هزاران حساب کاربری دیگر آن عکس را به‌راحتی و بدون توجه به کپی‌رایت در اینستاگرام به نام خود، یا حتی با اشاره به صاحب اصلی، بازنشر می‌کنند؛ البته ماهیت شبکه‌های اجتماعی نیز همین است. درست است که خود پلتفرم اینستاگرام قابلیت گزارش چنین تخلف‌هایی را دارد، ولی هیچ تولیدکنندۀ محتوا و صاحب اثری نمی‌تواند هر روز میلیون‌ها پست را بازبینی کند، و اگر هم چنین امکانی وجود داشت، اینستاگرام و توییتر و بقیۀ شبکه‌های اجتماعی نمی‌توانستند به این حجم درخواست بازبینی کپی‌رایت در اینستاگرام پاسخ بدهند.

به‌ سراغ توییتر برویم…

هر روز بیش از ۵۰۰میلیون توییت منتشر می‌شود که این شبکۀ اجتماعی را به منبعی از داده‌های متنی و تصویری و سایر قالب‌های اطلاعات تبدیل می‌کنند. در این حجم بی‌انتهای داده، حجم بالایی متعلق به ری‌توییت‌ها هستند که با توجه به ماهیت انتشارشان، حق نشر حفظ می‌شود. اما بعضی‌ها با کپی توییت‌ها یا ذخیرۀ عکس‌ها، آن‌ها را دوباره و این‌ بار به‌ نام خودشان منتشر می‌کنند. حتی اگر نام خودشان ذکر نشود هم، ازآنجاکه نام فرد اصلی آورده نشده، یا لینکی به حساب او داده نشده، در بیشتر موارد باز هم نقض حق نشر محسوب می‌شود.

البته نکتۀ درخور ‌توجه اینکه طبق قوانین و مقررات بین‌المللی در حوزۀ نشر هم، همۀ توییت‌ها کپی‌رایت ندارند، فقط توییت‌هایی می‌توانند در دادگاه‌های بین‌المللی خواستار رعایت کپی‌رایت در توییتر و حق نشر بشوند که:

  • اورجینال باشند، یعنی از جایی کپی نشده باشند و دارای حداقل خلاقیت باشند؛
  • حاوی چیزی بیشتر از یک اسم، عبارت یا جمله باشند.

چطور دیگران را به رعایت کپی‌رایت در توییتر و اینستاگرام ترغیب کنیم؟

تکلیف ما به‌عنوان تولیدکنندۀ محتوای متنی، عکسی یا ویدئویی در ایران چیست؟ وقتی چیزی به ‌نام کپی‌رایت نداریم، چطور می‌توانیم دیگران را به رعایت کپی‌رایت در توییتر و اینستاگرام و سایر شبکه‌های اجتماعی ترغیب کنیم؟ این‌ها چهار راهی هستند که من در جست‌وجوهایم به آن‌ها رسیده‌ام:

۱. حق تکثیر خود را با جمله‌ای یادآوری کنید

در هر توییت ارزشمندی که منتشر می‌کنید، یا در کپشن پست‌های اینستاگرامی اورجینال، جمله‌ای بنویسید که مخاطب را به یاد حق شما به‌عنوان صاحب اثر و کپی‌رایت در اینستاگرام بیندازد، برای نمونه:

  • حق نشر این توییت برای من محفوظ است؛
  • همۀ حقوق مادی و معنوی این کلیپ ویدئویی برای من محفوظ است؛
  • طبق قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان، شما حق کپی این عکس را ندارید.

البته قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان مصوب سال ۱۳۴۸ در ایران، هیچ حمایتی از آثار خلق‌شده در قالب پست‌های بلاگ، صفحه‌های سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی نمی‌کند. ایران عضو هیچ کنوانسیون بین‌المللی درزمینۀ حق تکثیر هم نیست. صدالبته که چنین جمله‌هایی، الزامی برای رعایت کپی‌رایت در توییتر یا اینستاگرام، آن ‌هم از سوی مخاطب ایرانی ایجاد نمی‌کنند، اما هدف، یادآوری این حق است. درواقع، این راهکار بیشتر از عملی‌بودن، بار روانی خواهد داشت.

۲. کپی‌کار را از عواقب کارش بترسانید!

قسمت بایوی اینستاگرام و توییتر جای خوبی برای ترساندن کپی‌کارهاست. حتماً صفحه‌های اینستاگرامی را دیده‌اید که در بایو نوشته‌اند: «امنیت این صفحه برعهدۀ فلانی است»! البته این به‌اصطلاح شغل امنیت صفحه، به‌شکلی که میان کاربرهای ایرانی رایج شده، بیشتر نوعی فریب است، اما اینجا می‌خواهم به یکی از جنبه‌های مثبت آن اشاره کنم.

وقتی کاربر عادی اینستاگرام چنین جمله‌ای را در بایوی صفحۀ موردنظر می‌خواند، یکی از آن اتاق‌های تاریک و پُر از مونیتورهای سریال‌های تلویزیونی در ذهنش شکل می‌گیرد که آدم‌های خفنی جلوی آن‌ها نشسته‌اند و همه‌چیز را زیر نظر دارند! خب برای ما که قصد اجبار دیگران به رعایت کپی‌رایت در اینستاگرام و توییتر را داریم، ایجاد چنین تصوری بد هم نیست.

پس شما هم می‌توانید با اشاره‌هایی به امنیت صفحه و برخورد با کپی مطالب یا گزارش به پلیس فتا در بایوی صفحۀ اجتماعی خودتان، کپی‌کارهای عادی را از عواقب کارشان بترسانید. البته امیدوارم آن‌ها پیش از کپی مطالب صفحۀ شما، این مقالۀ بنده دربارۀ کپی‌رایت در اینستاگرام را نخوانند! حالا که دربارۀ پلیس فتا گفتم، می‌توانید از عبارت‌های پرطمطراق «قانون جرائم رایانه‌ای» و «پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات» نیز در توییت، کپشن یا بایو استفاده کنید، برای نمونه:

  • طبق قانون جرائم رایانه‌ای، حق کپی این عکس‌ها را ندارید؛
  • هرگونه کپی بدون اجازه از مطالب این صفحه، به پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات گزارش می‌شود.

البته این قانون جرائم رایانه‌ای هم مانند قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان، هیچ فکری به حال صاحبان اثر در اینترنت و شبکه‌های اجتماعی نکرده است. باز هم هدف، ایجاد بار روانی برای الزام به رعایت کپی‌رایت در توییتر و اینستاگرام است.

۳. با کپی‌کار ارتباط برقرار کنید

اگر متوجه شدید عکس یا مطلب شما کپی شده، اولین قدم، برقراری ارتباط با کپی‌کار است. به صفحۀ اینستاگرام متخلف دایرکت بدهید، یا در توییتر برای او پیام بفرستید و از اورجینال‌بودن عکس یا ویدئوی خود بگویید. توضیح بدهید که در صورت پاک‌نکردن عکس شما از صفحه، به قانون جرائم رایانه‌ای متوسل می‌شوید.

اگر صفحۀ متخلف به دایرکت یا پیام شما توجهی نکرد، برای آن عکس کامنت بگذارید. توضیح بدهید که شما صاحب اثر هستید و این عکس بدون اجازه، از صفحۀ شما کپی شده است. اگر تعداد زیادی از صاحبان اثر، رعایت کپی‌رایت در توییتر و اینستاگرام را به کپی‌کارها یادآوری کنند، این امید وجود دارد که آن‌ها کم‌کم از این کار دست بکشند.

۴. به اینستاگرام یا توییتر اطلاع بدهید

اینستاگرام برای برخورد با کپی بدون اجازۀ اطلاعات، قابلیتی را در اپلیکیشن خود گنجانده است. اگر متوجه شدید عکس شما کپی شده، می‌توانید با کلیک روی سه‌نقطۀ بالای عکس کپی‌شده، و انتخاب گزینۀ Report (گزارش)، سپس گزینۀ It’s inappropriate (نامناسب یا بی‌جابودن عکس) و بعد هم Intellectual property violation (نقض مالکیت معنوی)، اینستاگرام را مطلع کنید. این پلتفرم در توضیح نقض مالکیت معنوی و کپی‌رایت در اینستاگرام چنین توضیحی می‌دهد:

  • پست‌هایی شامل این قانون می‌شوند که دربردارندۀ نقض حق تکثیر باشند.
  • اگر کسی عکس‌های شما را بدون اجازه‌تان استفاده می‌کند یا سعی دارد خودش را جای شما نشان دهد نیز نقض مالکیت معنوی کرده است. البته اینستاگرام فقط بازخوردهایی را بررسی می‌کند که از طرف خود شخص صاحب اثر یا نمایندۀ او باشد.

در توییتر می‌توانید با مراجعه به پشتیبانی این پلتفرم، فرم DMCA (قانون کپی‌رایت هزارۀ دیجیتال) را پر کرده و به‌عنوان صاحب اثر یا نمایندۀ قانونی او، نقض حق تکثیر را اطلاع‌رسانی کنید.

چطور حق نشر بلاگ‌پست، کپشن یا عکس و ویدئو را رعایت کنیم؟

رعایت کپی‌رایت در توییتر و اینستاگرام و سایر شبکه‌های اجتماعی، و بلاگ‌ها و سایت‌ها، فقط به‌معنی «ذکر نام یا آدرس صاحب اثر» نیست. اگر شما کل نوشته یا عکس یا کلیپی ویدئویی را از جایی کپی کرده و در بلاگ، سایت یا صفحۀ اجتماعی خودتان بگذارید، هرچند در انتها به نام صاحب اصلی آن اشاره کرده باشید، باز هم حق نشر را نقض کرده‌اید.

شما می‌خواهید با آن نوشته، عکس یا کلیپ ویدئویی، مخاطب را به صفحۀ خودتان بکشانید. درواقع، از اثری که سهمی در خلق آن نداشته‌اید، بهره می‌برید، و این نقض آشکار کپی‌رایت یا حق نشر است. پس برای استفاده از مطالب بلاگ‌ها، سایت‌ها و صفحه‌های اجتماعی چه باید کرد؟

  • می‌توانید بخش کوتاهی از نوشتۀ اصلی را کپی کنید و در مطلب خودتان هم نام صاحب اصلی را آورده و به صفحۀ آن مطلب در بلاگ، سایت یا صفحۀ اجتماعی لینک بدهید. مخاطب باید بداند که شما این اثر را خلق نکرده‌اید و اگر خواست بتواند با آدرسی که در اختیارش می‌گذارید، به صفحۀ اصلی برود.
  • می‌توانید مطلب اصلی را خوانده، و برداشت خود را با کلام و قلم خودتان بنویسید. در این حالت هم باید با ذکر عبارت‌هایی مانند «برگرفته از»، نام صاحب اثر را بنویسید و به صفحه یا بلاگ خالق اصلی آن مطلب یا مفهوم لینک بدهید.
  • درمورد عکس و کلیپ ویدئویی هم همین‌طور است: به‌جای آنکه عکسی را از صفحه‌ای در اینستاگرام یا توییتر کپی کرده و به ‌نام خودتان منتشر کنید، از قابلیت ری‌توییت در توییتر یا ری‌پست در اینستاگرام استفاده کنید. حتماً به نام و آدرس صفحۀ اجتماعی صاحب اثر اشاره کنید.
  • درمورد کلیپ‌های ویدئویی، می‌توانید بخشی از آن کلیپ را برش دهید و استفاده کنید. از مخاطب بخواهید برای تماشای کلیپ کامل، به صفحۀ خالق آن برود. یا باز هم از قابلیت ری‌توییت در توییتر یا ری‌پست در اینستاگرام استفاده کنید.

حالا نوبت شماست

نتیجۀ جست‌وجوهایم دربارۀ کپی‌رایت در اینستاگرام و توییتر را با شما در میان گذاشتم. حالا یک خواهش دارم: اگر شما هم در این مورد اطلاعات دارید، یا حتی ایده‌ای به ذهنتان رسیده که فکر می‌کنید می‌توان به آن پروبال داد و در این وانفسای رعایت‌نشدن کپی‌رایت در توییتر و سایر شبکه‌های اجتماعی استفاده کرد و دیگران را تا حد امکان، مجبور به رعایت حق نشر کرد، لطفاً پایین همین صفحه با من و سایر خواننده‌های این نوشته در میان بگذارید.

این نوشتۀ من، مهدی فیروزی، برای نیماتودی بود. ارتباط بیشتر با من: بلاگ شخصی (زبانزی)، بلاگ شخصی (محتوازی)، Instagram و Twitter

نویسندۀ مهمان

در این حساب کاربری رسانۀ نیماتودِی میزبان نوشته‌های مهمان است و در اینجا به این محتواها دسترسی خواهید داشت.

نوشته‌های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا