پادکست چیست؟ بررسی وضعیت پادکست در ایران

پادکست چیست؟

داشتن هدفون در گوش می‌تواند خیلی از کارها را راحت‌تر کند! مثلاً روزی را که در ترافیک مانده‌ایم در نظر بگیرید. با یک هدفون احتمالاً همه‌چیز ساده‌تر می‌شود. اما معمولاً در این شرایط به چه نوع محتوایی گوش می‌کنیم؟ موسیقی؟ کتاب صوتی؟ یا پادکست؟

پادکست (Podcast)‌ یک محتوای جذاب صوتی است. این فایل‌های صوتی ما را سرگرم می‌کنند و از همه مهم‌تر، آورده‌ای برای ما دارند. مثلاً ممکن است با شنیدن یک پادکست با فرهنگ یک کشور آشنا شویم، دربارۀ یک نوع مشکل روان‌شناسی آگاهی پیدا کنیم، از مسائل روز دنیای مجازی باخبر شویم و یا داستانی واقعی از یک گوشۀ دنیا بشنویم. فقط کافی است با توجه به علایقمان پادکست مناسب خود را پیدا کنیم.

در این نوشته قرار است که تعریفی از پادکست ارائه دهیم، از تاریخچۀ آن در جهان و ایران سخن بگوییم و از اینکه این روزها پادکست در ایران چه جایگاهی دارد حرف بزنیم.

پادکست چیست؟

پادکست یا پادپخش یا تدوین صوتی، یک فایل صوتی از‌پیش‌ضبط‌شده با موضوعات سرگرم‌کننده و تخصصی است. پادکست‌ها به‌صورت آنلاین و رایگان در دسترسمان هستند و ما می‌توانیم برحسب علاقه‌ و نیازمان آن‌ها را از اینترنت دانلود کنیم و هر زمان که دوست داشتیم گوش بدهیم.

اگر بخواهیم تعریف دقیق‌تری ارائه دهیم، لازم است بگوییم که این کلمه درواقع ترکیبی از دو واژۀ آی‌پاد (iPod) و برودکست (BroadCast) است. پاد از پخش‌کنندۀ دیجیتال آی‌پاد اپل گرفته شده است و کست (Cast) بخشی از اصطلاح پخش رادیویی یا برودکست است (آی‌پاد‌ + برودکست = پادکست).

این نکته را یادآوری می‌کنیم که واژۀ «پاد» در ابتدای این اصطلاح به این معنا نیست که ما برای گوش‌دادن به پادکست حتماً لازم است به ابزارهایی مثل آی‌پاد دسترسی داشته باشیم.

هرآنچه یک فایل صوتی را تبدیل به پادکست می‌کند

تعریف‌های پادکست از زبان کابران آن در اینترنت متفاوت است. اما تمامی پادکست‌ها چهار ویژگی مشترک دارند. درواقع، همین ویژگی‌ها یک فایل صوتی را به یک پادکست تبدیل می‌کند. یک پادکست باید:

  1. رایگان باشد؛
  2. براساس تقاضا تولید شود؛
  3. شبیه به گفت‌وگوی رادیویی باشد؛
  4. مخاطب هدفمند داشته باشد.

ساختار پادکست

ساختار پادکست

ساختار پادکست شامل مجموعه‌ای از اپیزودهای گفتاری و شنیداری است که غالباً روی یک موضوع یا مضمون خاص، مثلاً آشپزی یا خلاصۀ یک کتاب یا شبکه‌های اجتماعی، تمرکز می‌کند. پادکست‌ها درواقع محتوای همۀ بلاگ‌ها، نمایش‌ها و سایر موضوعات مورد علاقۀ ما و حتی برخی از موضوعاتی هستند که هیچ اطلاعاتی از آن‌ها نداریم. بازه زمانی آن‌ها هم متفاوت است و از ۱۰ دقیقه تا بیش از ۲ یا ۳ ساعت طول می‌کشند.

پادکست دقیقاً مشابه یک برنامۀ تلویزیونی، مجموعه‌ای از اپیزودهاست. مثل یک سریال تلویزیونی که از قسمت‌های مختلفی ساخته شده، یک پادکست هم از اپیزودهای مختلفی ساخته شده است. مجموعه‌ای از اپیزودهای مرتبط به هم، یک فصل پادکست را تشکیل می‌دهند و مجموعۀ فصل‌ها پادکست نامیده می‌شود. بعضی پادکسترها قسمت‌های جدید کارشان را هفتگی منتشر می‌کنند. پادکست‌هایی هم وجود دارند که فاصلۀ انتشار آن‌ها روزانه، هفتگی، ماهانه و… است.

تاریخچۀ پیدایش پادکست

در اکتبر ۲۰۰۳ و قبل از اینکه پادکست این نام را به خود ببیند، فردی به نام مت شیتر (Matt Schichter) یک پادکست هفتگی را با عنوان The BackStage Pass کلید زده بود. او قالب مصاحبه را برای برنامۀ خودش انتخاب کرده بود و در هر قسمت از آن، مهمانان ویژه‌ای را دعوت می‌کرد. با اینکه در آن زمان هنوز پادکست به‌عنوان نوعی رسانه شناخته نشده بود، محتوای صوتی او با اقبال خوبی مواجه شده بود. این شاید اولین قدم در ساخت حرفه‌ای پادکست‌ها بود.

نام‌گذاری پادکست توسط یک روزنامه‌نگار

تاریخ تولد پادکست و اینکه توسط چه کسی نام‌گذاری شد، به زمان خیلی دوری برنمی‌گردد. در یازدهم فوریۀ ۲۰۰۴، بن همرسلی (Ben Hammersley)، روزنامه‌نگار بی‌بی‌سی، برای اولین‌بار در مقاله‌ای با عنوان Audiable revolution که برای گاردین نوشته بود، اصطلاح پادکست را به این نوع محتوا نسبت داد. پادکست را با نام‌های نت‌کست (Net Caset)، پورتابل آن دیمند(portable on demand) یا به‌اختصار، POD هم می‌شناسند.

در ادامۀ این مسیر، در سال ۲۰۰۴، آدام کری (Adam Curry) ، تهیه‌کننده و بازیگر آمریکایی، به همراه دیو وینر (Dave winer) که توسعه‌دهندۀ نرم‌افزار بود، ایده‌ای برای خودکارسازی و همگام‌سازی محتوای متنی با پخش‌کنندۀ صوتی قابل حمل ارائه کردند که امروزه Rss نامیده می‌شود. آدام در آگوست ۲۰۰۴ پادکست خود را با عنوان Daily Source Code تولید و منتشر کرد. این پادکست به مسائل جدید روز، زندگی روزمره، اخبار و همچنین تبلیغ پادکست‌های دیگر می‌پرداخت.

اولین اپلیکیشن‌ پادکست جهان

پادکست‌ها خیلی زود توانستند پا به عرصۀ رقابت با دیگر قالب‌های محتوا بگذارند و به رسانه‌ای شناخته‌شده برای توزیع محتوای صوتی تبدیل شوند. اولین اپلیکیشنی که این پلتفرم را ارائه کرد، iPodderX بود که توسط آگوست ترومتر (August Trometer) و ری اسلاکینسی (Ray Slakinski) ساخته شد.

جالب است بدانیم که تا سال ۲۰۰۷، پادکست‌ها عملاً شبیه رادیوهای سنتی بودند که از سال ۱۹۰۳ کار خود را شروع کرده بودند. تغییر در نوع عرضۀ پادکست‌ها، با پیشرفت قابلیت‌های اینترنت و دسترسی افراد به سخت‌افزار و نرم‌افزارهای ارزان‌تر برای ضبط و ویرایش صدا اتفاق افتاد.

شرکت‌های بزرگ، در مسیر دنیای پادکست

شرکت اپل در ژوئن ۲۰۰۵ با انتشار نسخۀ ۴.۹ آیتونز (iTunes) به‌طور رسمی از قابلیت پادکست پشتیبانی کرد. بنابراین دیگر نیازی به استفاده از یک برنامۀ جداگانه برای دانلود روی یک دستگاه تلفن همراه دیده نمی‌شد. بی‌بی‌سی (BBC)، ا‌ن‌پی‌آر (NPR)، سی‌بی‌سی (CBC) و… هم پادکست‌های خود را روی آیتونز قرار دادند. پس ‌از‌ آن، ایستگاه‌های بزرگ رادیویی همچون «WNYC» در نیویورک و رادیو «WHYY-FM» در فیلادلفیا نیز پادکست‌های خود را تولید کردند و آن‌ها را روی ‌سایت‌ خود و سپس در آیتونز منتشر کردند.

با بلوغ پادکست، در طی سال‌های بعدی، شرکت‌های بزرگی همچون فیس‌بوک، مک دونالد، ماکروسافت و… همگی پادکست‌های منحصر‌به‌فرد خود را تولید و منتشر کردند.

آماری از مخاطبان پادکست

در آماری که سایت Forbo آورده است، ۵۵۰هزار پادکست در سال ۲۰۱۸ در دنیا متولد شده‌اند که درمجموع بیش از ۱۸٫۵میلیون قسمت را شامل می‌شوند. این آمار در سال ۲۰۱۹ به بیش از ۷۰۰هزار پادکست و بیش از ۲۹میلیون قسمت رسید. حدود ۷۰درصد جمعیت آمریکا که معادل ۳۲۹میلیون نفر هستند، با مفهوم پادکست آشنایی دارند و ۵۱درصد آن‌ها که معادل ۱۶۵میلیون نفر هستند، تا‌به‌حال پادکست گوش داده‌اند.

روز جهانی پادکست

۹ مهر (۳۰ سپتامبر) مصادف با روز جهانی پادکست است. این روز فرصت خوبی است برای بزرگداشت و پی‌بردن به قدرت پادکست. در این روز تولیدکنندگان پادکست، شنوندگان پادکست و علاقه‌مندان به این رسانه می‌توانند بیشتر با دغدغه‌ها و چالش‌های خودشان آشنا و از آن‌ها آگاه شوند. قطعاً ماحصل این کار، هم‌افزایی و رشد بیش از پیش پادکست‌ها خواهد بود.

پادکست در ایران

نبود سانسور و تنوع سلیقۀ سازندگان پادکست از عواملی است که باعث شده پادکست رسانۀ محبوبی در ایران به شمار بیاید. ما پادکست مورد علاقه‌مان را انتخاب می‌کنیم و می‌دانیم مطالبی که خواهیم شنید، بدون حذف و برش خواهند بود. پس با این قالب محتوا، علاوه‌بر مدیریت زمان، می‌توانیم محتوای دریافتی‌مان را هم مدیریت کنیم.

عمر پادکست فارسی در ایران نزدیک به پنج سال است. در سه سال اخیر، پادکست هم از نظر تعداد و هم از نظر کیفیت محتوا روند رو به رشدی داشته است. سایت آی‌تی ایران به نقل از سایت شنوتو درمورد کاربران ایرانی آماری را ارائه داده است.

در این آمار آمده است که درصد بالایی از کاربران ایرانی از طریق وب پادکست گوش می‌دهند و از اینترنت (dsl) برای گرفتن پادکست استفاده ‌می‌کنند. در این آمار، پادکست‌های ایرانی به هشت دستۀ اصلی تقسیم شده و میزان مخاطب آن‌ها نشان داده شده است. این دسته‌بندی عبارت‌ است از:

  1. مدیریت و کارآفرینی؛
  2. تاریخ و هنر؛
  3. روان‌شناسی و جامعه؛
  4. سلامت و سبک زندگی؛
  5. شعر و ادبیات؛
  6. علم و تکنولوژی؛
  7. کمدی و سرگرمی؛
  8. سایر.

در ایران اطلاعات دقیقی درزمینۀ تعداد پادکست‌ها و تعداد شنوندگان پادکست ثبت نشده است. اما در بررسی‌هایی که انجام دادیم متوجه شدیم که تعداد پادکست‌های فارسی‌زبانی که مختص ایرانی‌هاست بیشتر از ۵۵۰ پادکست است. با افزایش تعداد پادکست‌ها طی دو سال اخیر، می‌توان گفت این قالب از محتوا در حال بازکردن جایگاه ویژه‌ای برای خود در زندگی ایرانیان است.

چطور پادکست گوش کنیم؟

روز جهانی پادکست

یکی از راحت‌ترین راه‌ها برای گوش‌دادن به پادکست‌ها، استفاده از اپلیکیشن‌های مخصوص این نوع محتواست. ما می‌توانیم پادکست‌ها را که عموماً MP3 هستند با نصب پادگیرهای مختلف در تلفن‌های همراه، لپ‌تاپ‌ها و کامپیوترها مانند انکر، کست باکس، اسپاتیفای، اپل پادکست، گوگل پادکست، پادبین و… دانلود کرده و گوش کنیم.

اپلیکیشن پادکست فارسی

هرروزه تعداد اپلیکیشن‌هایی که پا‌به‌پای نمونۀ خارجی خود حرکت می‌کنند در کشورمان بیشتر می‌شود. با محبوبیت پادکست بین اقشار مختلف جامعه، احساس نیاز به اپلیکیشن پادکست فارسی هم ایجاد شد.

  • ناملیک پادکست فارسی می‌تواند در هر زمان از شبانه‌روز ما را به شنیدن یک پادکست فارسی مهمان کند. کافی است اینترنت همراه داشته باشیم یا پادکستمان را از قبل دانلود کرده باشیم.
  • شنوتو هم یکی از اپلیکیشن‌های معروف پادکست ایرانی است. در این اپلیکیشن هم می‌توانیم به دنیایی از پادکست‌ها و فایل‌های صوتی جذاب دسترسی داشته باشیم. در این اپلیکیشن می‌توانیم به‌صورت رایگان از منابع محدودی از محتوا استفاده کنیم. با پرداخت مبلغی می‌توانیم عضو شنوتو پلاس شویم و به‌صورت نامحدود از تمام امکانات این اپلیکیشن استفاده کنیم.
  • نوار یک اپلیکیشن پادکست فارسی دیگر است. در این اپلیکیشن می‌توانیم علاوه بر پادکست، از انواع محتواهای صوتی، از کتاب‌های صوتی گرفته تا سریال‌های صوتی، لذت ببریم.

چگونه پادکست بسازیم؟

حالا که بازار ساخت پادکست در ایران حسابی داغ شده است، با هم یاد می‌گیریم چگونه پادکست بسازیم. اولین نکته‌ای که باید در نظر بگیریم این است که در شرایطی که تنوع یک نوع محتوا زیاد می‌شود، رقابت بر سر کیفیت و خلاقیت است. هرچه مخاطب را بهتر بشناسیم، نیازها و علایقش را درک کنیم و روی موج فکری او حرکت کنیم، موفق‌تر خواهیم بود. در ادامه چند مرحلۀ ساده برای ساخت اولین پادکستمان را با هم مرور می‌کنیم:

  • برای نوع محتوای خود تصمیم می‌گیریم و برنامۀ محتوایی مشخصی تهیه می‌کنیم.
  • متن‌ پادکست خود را با دقت و در زمان کافی تهیه می‌کنیم.
  • تجهیزات لازم برای ضبط صدا را فراهم می‌کنیم (لازم نیست همین ابتدای کار هزینه‌های گزاف صرف کنیم).
  • طبق برنامه‌ریزی مشخص پادکست‌های خود را ضبط می‌کنیم.
  • محتوای ضبط‌شدۀ خود را در شبکه‌های اجتماعی، اپلیکیشن‌ها و سایت‌های مختص پادکست به اشتراک می‌گذاریم.

نرم‌افزار ساخت پادکست

نرم‌افزارهای زیادی برای ساخت پادکست وجود دارند. به کمک این برنامه‌ها می‌توانیم محتوای صوتی خود را جذاب‌تر کنیم و سپس در اختیار مخاطب قرار دهیم. موارد زیر را می‌توان به‌عنوان بهترین نرم‌افزارهای ساخت پادکست شناخت:

  • Adobe Audition
  • Sound Forge
  • GarageBand
  • Audacity
  • Pro Tools

اپلیکیشن ساخت پادکست

به کمک گوشی همراه هم می‌توان یک پادکست ساخت. اپلیکیشن‌های زیادی برای این منظور طراحی شده‌اند. خیلی از این اپلیکیشن‌ها امکان ضبط و ویرایش صدا را هم‌زمان برای ما فراهم می‌کنند. اگر به دنبال یک اپلیکیشن خوب برای ضبط پادکست در گوشی همراهتان هستید، می‌توانید از گزینه‌های زیر استفاده کنید:

معرفی پادکست‌های ایرانی

پادکست‌های فارسی‌زبان زیادی وجود دارند که در دل مخاطبان جا باز کرده‌اند. این پادکست‌‌ها مخاطبان پر‌و‌پا قرصی دارند و روز‌به‌روز بیشتر شناخته می‌شوند. در ادامه با چند نمونه از بهترین پادکست‌های ایرانی بیشتر آشنا می‌شویم.

  • نیماتودی
    نیماتودی در هر قسمت از پادکست‌های خود به سراغ موضوعاتی می‌رود که به شبکه‌های اجتماعی مربوط است. این پادکست‌ها توسط نیما شفیع‌زاده تهیه می‌شوند. در روزگاری که شبکه‌های اجتماعی نقش مهمی در زندگی ما ایفا می‌کنند، وجود این نوع پادکست‌ها لازم به نظر می‌رسد.
  • چنل بی
    چنل بی در ابتدای فهرست معرفی پادکست‌های ایرانی قرار می‌گیرد. این پادکست از سال ۱۳۹۵ برای کاربران ایرانی شروع به ضبط شده و یکی از پادکست‌های شناخته‌شدۀ فارسی است. در هر اپیزود، گزارش یک ماجرای واقعی که در یک رسانۀ معتبر منتشر شده، به فارسی تعریف می‌شود. چنل بی با نظارت و البته صدای گرم علی بندری و به پشتوانۀ یک تیم قوی، مخاطبان زیادی را در بین فارسی‌زبان‌ها جذب کرده است.
  • رادیو مرز
    مرضیه رسولی در ابتدای هر اپیزود از این پادکست، به این نکته اشاره می‌کند که رادیو مرز دربارۀ فاصله‌ها صحبت می‌کند. درواقع، رسالت این پادکست ایجاد آگاهی از موضوعاتی است که میان انسان‌ها فاصله ایجاد می‌کند. در هر اپیزود، موضوعی در این بستر بررسی می‌شود و ما داستان چندین نفر را که درگیر این ماجرا بوده‌اند، از زبان خودشان می‌شنویم. با شناخت این داستان‌ها و درک شرایط افراد درگیر در این زمینه، دید ما به آن موضوع دست‌خوش تغییر می‌شود و می‌توانیم نگاه متفاوتی داشته باشیم.
  • بی پلاس
    بی پلاس هم یکی دیگر از پادکست‌های علی بندری است. در هر قسمت از این پادکست خلاصه‌ای از یک کتاب غیرفارسی را به زبان فارسی و با صدای علی بندری می‌شنویم. این اپیزودها یک شمای کلی از کتاب به شنونده می‌دهد. بنابراین، در‌صورتی‌که به آن کتاب و موضوعش علاقه‌مند شدیم، می‌توانیم آن را با تمام جزئیات مطالعه کنیم.
  • رادیو دیو
    رادیو دیو یک پادکست فارسی در حوزۀ فرهنگ و هنر است. در هر اپیزود زمینه‌ای از موسیقی و ادبیات در کنار هم به کار گرفته می‌شود و مخاطب را درگیر خود می‌کند. این پادکست برای علاقه‌مندان به موسیقی، ادبیات و به‌طور‌کلی کسانی که به فرهنگ ایران و جهان علاقه‌مندند، یک انتخاب عالی است.
  • رواق
    فرزین رنجبر در پادکست رواق با ما دربارۀ روان‌شناسی، روان‌شناختی و اگزیستانسیالیسم صحبت می‌کند. این پادکست براساس نوشته‌ها و آثار اروین یالوم به گوشه و کنار ذهن ما سرک می‌کشد. این پادکست به شناخت ما از خود و داشتن یک ذهن باز دربارۀ آنچه هستیم کمک زیادی می‌کند.
  • استرینگ کست
    در هر اپیزود از پادکست استرینگ کست می‌توانیم جواب یکی از سؤالات علمی و چالش‌برانگیز ذهنمان را پیدا کنیم. موضوع کلی این پادکست پاسخ به سؤالات علمی و جالبی است که دانستن‌شان برای شما جذاب است. این پادکست توسط شاهین جوادی‌نژاد و رضا حریریان تولید می‌شود.

در آخر

با توجه به مطالبی که گفتیم، پادکست راهکاری است که میزان تعامل و دسترسی مخاطب با محتوای ما را افزایش می‌دهد. پادکست‌ها می‌توانند برای صاحبان مشاغل، یک راه اصولی به‌منظور ایجاد ارتباط صمیمی با شنوندگان و مشتریان بالقوه‌شان باشند. به‌‌علاوه، می‌توانند به شناخته‌‌شدن‌ ما در حوزۀ تخصصی‌مان کمک کنند.

تفاوت عمده‌ای که پادکست در نحوۀ رساندن پیام ایجاد کرده این است که اطلاع‌رسانی را از انحصار کمپانی‌های بزرگ، مانند کمپانی‌های رادیویی و تلویزیونی، درآورده است. حالا ما، به‌عنوان یک فرد عادی، اگر ایده یا تجربه‌ای داریم که فکر می‌کنیم می‌توانیم به دیگران در مسیرشان کمک کنیم، کافی است که صدایمان را ضبط کنیم. سپس با نرم‌افزارهای ساده‌ای که همه‌جا وجود دارد آن را ویرایش کرده و به‌عنوان پادکست تولید و منتشر کنیم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *